Bereid de keukenmachine met deeghaak voor. Verwarm vervolgens de melk en de boter samen in een kleine steelpan op het vuur (ca. 30 seconden op laag vuur – het mengsel moet slechts lauwwarm zijn), schenk de inhoud van de pan in de mengkom van de machine en voeg de eieren, rietsuiker en vanille-extract toe.
Zet de machine aan en laat het mengsel goed doorroeren zodat de suiker oplost. Voeg daarna de tarwebloem en het speltmeel toe en laat het mengsel 5 minuten langzaam kneden.
Zodra het deeg van de wanden begint los te komen, voeg dan de rogge zuurdesem toe en laat nog 5 minuten kneden. Voeg tot slot de afgegoten rozijnen en de citroenrasp toe en laat nog 15 minuten kneden totdat het deeg weer van de wanden loskomt. Dek de kom af met vershoudfolie en laat het deeg 1,5 uur rijzen op een warme plek.
Bekleed ondertussen een bakplaat met bakpapier.
Weeg na de aangegeven tijd het gerezen deeg op een keukenweegschaal en verdeel het op basis van het gewicht in een aantal gelijke delen – het aantal hangt af van hoeveel strengen je voor de vánočka wilt vlechten (hieronder beschrijven we de werkwijze voor een vánočka van 5 en van 9 strengen). Rol van elk deel deeg met je handen een streng van 40 cm lang.
Als je een vánočka van 5 strengen wilt vlechten, maak je slechts 1 vlecht. Leg alle 5 strengen verticaal voor je op het werkvlak, knijp de uiteinden aan de van je af gekeerde zijde samen en verdeel de strengen dan zodanig dat 3 strengen schuin naar links wijzen en 2 strengen schuin naar rechts.
Begin nu met vlechten: vouw steeds eerst de buitenste linkerstreng naar het midden zodat hij evenwijdig loopt aan de 2 strengen die schuin naar rechts wijzen, en doe dan hetzelfde aan de andere kant – pak de buitenste rechterstreng en vouw hem naar het midden, evenwijdig aan de 2 strengen die schuin naar links wijzen. Wissel dus afwisselend de buitenste linker- en buitenste rechterstreng naar het midden, steeds over 2 strengen heen, en vorm zo geleidelijk de vlecht in de richting van jezelf.
Zodra je het vlechten wilt afsluiten, knijp alle 5 losse uiteinden van de strengen samen, maak de verbinding rond en leg de afgewerkte vlecht op de beklede bakplaat.
Als je de vánočka van 9 strengen wilt vlechten, maak je in totaal 3 vlechten die je op elkaar legt – de eerste van 4 strengen (die leg je op de bakplaat), de tweede van 3 strengen en de laatste van 2 strengen.
Begin en sluit de eerste en tweede vlecht op vergelijkbare wijze als de vlecht van 5 strengen hierboven beschreven: nadat je de strengen verticaal voor je hebt gelegd, knijp eerst de uiteinden van alle strengen aan de verre zijde samen, verdeel de strengen dan schuin naar de zijkanten, vlécht ze en knijp de losse uiteinden samen en maak ze rond. Laat bij de laatste vlecht de uiteinden aan beide kanten opzettelijk los – zodra je deze vlecht op de vorige legt, trek je de twee losse uiteinden aan elke kant naar beneden en stop je ze onder de vánočka.
De eerste vlecht van 4 strengen maak je als volgt: pak steeds eerst het linkerpaar strengen en kruis de linker over de rechter, doe daarna hetzelfde met het rechterpaar (ook linker over rechter), pak vervolgens de middelste 2 strengen en kruis nu de rechter over de linker.
Ga dan weer terug naar het linkerpaar en herhaal de hele procedure van het begin. Ga zo door totdat je het einde van de vlecht bereikt. De overige 2 vlechten maak je eenvoudig – bij de vlecht van 3 strengen kruis je afwisselend de rechter en de linker streng over de middelste, en bij de afsluitende vlecht van 2 strengen kruis je de twee strengen voortdurend over elkaar.
Dek de afgewerkte vánočka af met een theedoek en laat hem minstens 1 uur rijzen op kamertemperatuur.
Verwarm ondertussen de oven voor op 180 °C en klop kort voor het einde van het rijzen de eidooier los.
Bestrijk de gerezen vánočka met de losgeklopte eidooier en bestrooi hem met amandelschaafsel. Als je een drielaagse vánočka hebt gemaakt (dus van 9 strengen) en je bang bent dat hij tijdens het bakken uiteen kan vallen, kun je er op verschillende plekken een houten prikker in steken.
Schuif de bakplaat met de bereide vánočka in de voorverwarmde oven en bak 55–60 minuten op 180–185 °C.
